สัญญาจ้างงาน คืออะไร? ทำไมคนทำงานต้องรู้!

By Humanica Author / 9 ตุลาคม 2025

ในโลกของการทำงาน ยิ่งองค์กรของคุณมุ่งสู่ Digital Transformation และต้องการขับเคลื่อนด้วยบุคลากรที่มี Growth Mindset นั้น สัญญาจ้างงานถือเป็นเอกสารสำคัญที่ไม่ควรมองข้าม เพราะมันคือจุดเริ่มต้นที่กำหนดความสัมพันธ์และสิทธิหน้าที่ระหว่างนายจ้างและลูกจ้าง การทำความเข้าใจและร่างสัญญาจ้างงานให้ชัดเจนจึงเป็นรากฐานสำคัญในการสร้างความเชื่อมั่นให้แก่คนทำงานและองค์กร บทความนี้จะพาไปดูว่าสัญญาจ้างงานคืออะไร ควรมีอะไรบ้าง

สัญญาจ้างงาน คืออะไร?

สัญญาจ้างงาน หรือ “สัญญาจ้างแรงงาน” ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 575 คือ ข้อตกลงที่เกิดขึ้นระหว่างบุคคลสองฝ่าย ได้แก่ นายจ้าง (Employer) และ ลูกจ้าง (Employee) โดยลูกจ้างตกลงจะทำงานให้แก่นายจ้าง และนายจ้างตกลงจะจ่ายสินจ้างหรือค่าจ้างให้ตลอดระยะเวลาที่ทำงานนั้น ข้อสังเกตสำคัญคือ นายจ้างต้องมีอำนาจในการบังคับบัญชาหรือควบคุมการทำงานของลูกจ้างด้วย การทำสัญญาจ้างงานเป็นลายลักษณ์อักษรที่ชัดเจนจะช่วยป้องกันปัญหาหรือข้อโต้แย้งที่อาจเกิดขึ้นในอนาคตได้ดีที่สุด

สัญญาจ้างสำคัญอย่างไร?

สัญญาจ้างงานเป็นเครื่องมือสำคัญที่สร้างความชัดเจนและเป็นธรรมให้กับทั้งสองฝ่าย

• กำหนดเงื่อนไขและสิทธิ : สัญญาจ้างงานระบุเงื่อนไขการทำงาน เช่น วันทำงาน เวลาทำงาน วันหยุด รวมถึงสิทธิประโยชน์ต่าง ๆ ของลูกจ้างอย่างชัดเจน
• ระบุตำแหน่งและความรับผิดชอบ : ช่วยให้ลูกจ้างทราบถึงตำแหน่งงานและขอบเขตความรับผิดชอบที่ต้องรับผิดชอบ ทำให้การทำงานสอดคล้องกับ Career Path ที่วางไว้
• ค่าตอบแทนและสวัสดิการ : กำหนดอัตราค่าจ้าง วิธีการจ่ายเงิน สวัสดิการอื่น ๆ ที่ลูกจ้างจะได้รับ เช่น ค่าล่วงเวลา หรือกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ซึ่งเป็นเรื่องผลประโยชน์ที่ลูกจ้างควรรู้ก่อนตกลงทำงาน
• ป้องกันความขัดแย้ง : หากเกิดข้อโต้แย้งในอนาคตเกี่ยวกับข้อกำหนดหรือสิทธิ สัญญาจ้างงานจะเป็นเอกสารหลักที่ใช้ในการอ้างอิงและแก้ไขข้อขัดแย้งทางกฎหมาย
• กำหนดการสิ้นสุดสัญญา : ระบุเงื่อนไขเกี่ยวกับการบอกเลิกสัญญาหรือการสิ้นสุดสัญญา เพื่อความชัดเจนในการลาออกหรือการเลิกจ้าง

องค์ประกอบสัญญาจ้างงานยุคใหม่ ที่ต้องมี

การร่างสัญญาจ้างงานในยุคที่เน้นการบริหาร Talent Management และการวัดผลงานด้วย KPI ที่ชัดเจน ควรมีองค์ประกอบสำคัญเหล่านี้

• ข้อมูลและรายละเอียดคู่สัญญา : ระบุชื่อ ที่อยู่ และรายละเอียดการติดต่อของทั้งนายจ้างและลูกจ้างอย่างครบถ้วนและถูกต้อง
• ตำแหน่งงานและความรับผิดชอบ (Job Description) : ระบุชื่อตำแหน่งงานและขอบเขตหน้าที่ความรับผิดชอบหลักที่ชัดเจน เพื่อให้ลูกจ้างทราบว่าต้องทำอะไร และสอดคล้องกับ KPI อย่างไรบ้าง
• อัตราค่าจ้างและการชำระเงิน : ระบุจำนวนเงินค่าจ้าง (เงินเดือน) อัตราการจ่ายค่าตอบแทนอื่น ๆ (เช่น ค่าล่วงเวลา) และวิธีการชำระเงินให้ชัดเจน
• ระยะเวลาของสัญญา :
  • สัญญาแบบไม่กำหนดระยะเวลา (Full-Time) : ไม่ระบุวันสิ้นสุด เหมาะสำหรับตำแหน่งที่ต้องการความต่อเนื่อง
  • สัญญาแบบกำหนดระยะเวลา (Contract) : ระบุวันที่เริ่มงานและวันสิ้นสุดสัญญาอย่างชัดเจน
• ระยะเวลาทดลองงาน (ถ้ามี) : ระบุระยะเวลาทดลองงานที่ชัดเจน (ตามกฎหมายแรงงานไทย ไม่เกิน 120 วัน)
• สถานที่ทำงาน ชั่วโมงทำงาน และวันหยุด : ระบุสถานที่ทำงานที่แน่นอน และกำหนดชั่วโมงการทำงาน วันหยุดประจำสัปดาห์ และวันหยุดพักผ่อนประจำปีตามที่กฎหมายกำหนด
• เงื่อนไขและสิทธิประโยชน์เพิ่มเติม : ระบุสิทธิประโยชน์อื่น ๆ เช่น การลาประเภทต่าง ๆ ประกันสุขภาพ หรือสวัสดิการที่องค์กรให้ เพื่อดึงดูดและรักษา Talent ไว้ในองค์กร

การบอกเลิกสัญญาจ้าง มีกี่ประเภท?

การบอกเลิกสัญญาจ้างงานเป็นเรื่องที่นายจ้างต้องปฏิบัติด้วยความระมัดระวัง โดยแบ่งได้เป็น 2 ประเภทหลัก ดังนี้

• สัญญาจ้างงานที่ไม่ได้กำหนดระยะเวลา (พนักงานประจำ)
  • การบอกกล่าวล่วงหน้า : นายจ้างสามารถบอกเลิกลูกจ้างโดยบอกกล่าวล่วงหน้าในคราวถึงกำหนดจ่ายค่าจ้างคราวใดคราวหนึ่ง เพื่อให้มีผลในกำหนดจ่ายค่าจ้างคราวถัดไป
  • จ่ายค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า : หากนายจ้างต้องการให้ลูกจ้างออกจากงานทันที ต้องจ่ายค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า 
  • ค่าชดเชย : นายจ้างต้องจ่ายค่าชดเชยตามมาตรา 118 พ.ร.บ. คุ้มครองแรงงาน 2541 เว้นแต่เข้าข้อยกเว้นตามมาตรา 119
• สัญญาจ้างงานที่มีกำหนดระยะเวลา
  • สิ้นสุดตามกำหนด : สัญญาจ้างงานจะสิ้นสุดลงโดยอัตโนมัติเมื่อครบกำหนดเวลาในสัญญา นายจ้างไม่จำเป็นต้องแจ้งล่วงหน้า
  • ยกเลิกก่อนกำหนด : หากนายจ้างยกเลิกสัญญาก่อนครบกำหนด ต้องมีสาเหตุอันสมควรและต้องระบุเหตุผลให้ชัดเจน 

กรณียกเว้นที่นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย เช่น การทุจริตต่อหน้าที่ของลูกจ้าง, ฝ่าฝืนข้อบังคับการทำงานอย่างร้ายแรง, การจงใจทำให้นายจ้างได้รับความเสียหาย, หรือการละทิ้งหน้าที่เป็นเวลา 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร

สรุป สัญญาจ้างงานงาน

สัญญาจ้างงานเป็นมากกว่าแค่เอกสารทางกฎหมาย แต่เป็นเครื่องมือในการบริหารจัดการทรัพยากรบุคคล (HR) ที่สำคัญในทุกองค์กร การร่างสัญญาที่ถูกต้อง ครบถ้วน และยืดหยุ่นตามความเปลี่ยนแปลงของยุคสมัยจะช่วยสร้างสภาพแวดล้อมการทำงานที่ดี และสร้างความมั่นใจให้กับทั้งนายจ้างและพนักงาน เพื่อให้ธุรกิจเติบโตได้อย่างมั่นคงและยั่งยืน

Humanica พร้อมสนับสนุนงาน HR ของคุณให้เป็นไปอย่างราบรื่นและถูกกฎหมาย ด้วยระบบ HR Solution ที่ครอบคลุมทุกฟังก์ชันงานบุคคล ตั้งแต่การจัดการข้อมูลพนักงาน การคำนวณเงินเดือน ไปจนถึงการบริหารผลการปฏิบัติงาน เพื่อให้คุณมั่นใจได้ว่าการบริหารจัดการบุคลากรของคุณเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ 

คำถามที่พบบ่อย

1. สัญญาจ้างงานควรระบุอะไรบ้าง

ควรระบุชื่อ/ที่อยู่คู่สัญญา ตำแหน่งงาน ความรับผิดชอบ อัตราค่าจ้าง ระยะเวลาสัญญา ระยะเวลาทดลองงาน (ถ้ามี) สถานที่ทำงาน ชั่วโมงทำงาน วันหยุด และเงื่อนไข/สวัสดิการอื่น ๆ

2. สัญญาจ้างแบบใดไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย

สัญญาจ้างงานตามมาตรา 119 ที่นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยให้แก่ลูกจ้าง ได้แก่ กรณีลูกจ้างทุจริตต่อหน้าที่, จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย, ประมาทเลินเล่อเป็นเหตุให้นายจ้างเสียหายร้ายแรง, ฝ่าฝืนข้อบังคับการทำงานร้ายแรง, หรือละทิ้งหน้าที่ติดต่อกัน 3 วันทำงานโดยไม่มีเหตุอันสมควร

3. เอกสารประกอบสัญญาจ้างมีอะไรบ้าง

เอกสารประกอบสัญญาจ้างงานโดยทั่วไป ได้แก่ สำเนาบัตรประชาชน/ทะเบียนบ้านของลูกจ้างและนายจ้าง (หรือหนังสือรับรองบริษัท), วุฒิการศึกษา, รูปถ่าย, และเอกสารทางการเงิน (เช่น สำเนาบัญชีธนาคารสำหรับรับเงินเดือน)