ค่าชดเชยเลิกจ้างต้องจ่ายเท่าไร? พร้อมกรณีที่ “ไม่ต้องจ่าย”

By Humanica Author / 27 ตุลาคม 2025

สำหรับฝ่ายทรัพยากรบุคคล (HR) หรือเจ้าของกิจการ การทำความเข้าใจเกี่ยวกับกฎหมายแรงงาน โดยเฉพาะเรื่องค่าชดเชยเลิกจ้างถือเป็นเรื่องสำคัญ เพื่อให้การดำเนินงานเป็นไปตามกฎหมาย และลดความเสี่ยงในการเกิดข้อพิพาทแรงงาน และมีกรณีใดบ้างที่กฎหมายยกเว้นให้นายจ้างไม่ต้องจ่ายค่าตอบแทนนี้ บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจว่าการเลิกจ้างพนักงานแบบไหนที่บริษัทต้องจ่าย และแบบไหนไม่ต้องจ่าย

การเลิกจ้างพนักงาน คืออะไร

การเลิกจ้างพนักงาน คือ การที่นายจ้างบอกเลิกสัญญาจ้างกับลูกจ้าง ซึ่งอาจเกิดขึ้นได้จากหลายสาเหตุ ไม่ว่าจะเป็นการปรับโครงสร้างองค์กร การลดต้นทุน หรือเหตุผลด้านพฤติกรรมของลูกจ้างเอง โดยสิ่งสำคัญที่ HR ต้องตระหนักคือ การเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรม หรือการเลิกจ้างโดยไม่มีเหตุอันสมควร นายจ้างจะต้องรับผิดชอบในการจ่ายค่าชดเชยเลิกจ้างตามที่กฎหมายกำหนด

ค่าชดเชยเลิกจ้างต้องจ่ายกี่เดือน

อัตราค่าชดเชยเลิกจ้าง ที่นายจ้างต้องจ่ายจะขึ้นอยู่กับระยะเวลาการทำงาน (อายุงาน) ของลูกจ้าง โดยกฎหมายกำหนดไว้ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118 ดังนี้

• ทำงานติดต่อกันครบ 120 วัน แต่ไม่ครบ 1 ปี : จ่ายไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 30 วัน
• ทำงานติดต่อกันครบ 1 ปี แต่ไม่ครบ 3 ปี : จ่ายไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 90 วัน
• ทำงานติดต่อกันครบ 3 ปี แต่ไม่ครบ 6 ปี : จ่ายไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 180 วัน
• ทำงานติดต่อกันครบ 6 ปี แต่ไม่ครบ 10 ปี : จ่ายไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 240 วัน
• ทำงานติดต่อกันครบ 10 ปี แต่ไม่ครบ 20 ปี : จ่ายไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 300 วัน
• ทำงานติดต่อกันครบ 20 ปีขึ้นไป : จ่ายไม่น้อยกว่าค่าจ้างอัตราสุดท้าย 400 วัน

การเลิกจ้างที่บริษัทต้องจ่าย

เมื่อนายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างโดยที่ลูกจ้างไม่ได้กระทำความผิดตามข้อยกเว้นของกฎหมาย (มาตรา 119) บริษัทมีหน้าที่ต้องจ่ายเงิน 2 ส่วนหลัก ๆ ให้แก่ลูกจ้าง ดังนี้

1. ค่าชดเชยกรณีทั่วไป (Severance Pay)

ค่าชดเชยกรณีทั่วไป (Severance Pay) คือ ค่าชดเชยเลิกจ้างที่จ่ายเมื่อนายจ้างเลิกจ้างลูกจ้างที่ทำงานครบ 120 วันขึ้นไป โดยลูกจ้างไม่ได้มีความผิดตามกฎหมายกำหนด บริษัทต้องจ่ายเงินชดเชยตามอัตราอายุงานข้างต้น

2. ค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า (Pay in Lieu of Notice)

ค่าจ้างส่วนนี้มักถูกเรียกกันว่า “ค่าตกใจ” (Pay in Lieu of Notice) คือเงินที่นายจ้างต้องจ่ายแทนการบอกกล่าวการเลิกจ้างล่วงหน้าตามที่กฎหมายกำหนด ในกรณีที่นายจ้างเลิกจ้างทันทีโดยไม่ได้บอกกล่าวล่วงหน้าให้มีผลครบตามรอบการจ่ายค่าจ้าง 1 รอบ โดยจำนวนเงินที่ต้องจ่ายจะเท่ากับค่าจ้างในรอบการจ่ายค่าจ้างที่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้านั่นเอง

การเลิกจ้างที่บริษัทไม่ต้องรับผิดชอบ

ตามมาตรา 119 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 ได้กำหนดเหตุแห่งการเลิกจ้างที่นายจ้างสามารถดำเนินการได้โดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเลิกจ้างให้แก่ลูกจ้าง

1. ละทิ้งหน้าที่ติดต่อกัน 3 วันทำงาน โดยไม่มีเหตุอันสมควร

หากลูกจ้างขาดงานหรือละทิ้งหน้าที่ติดต่อกันเป็นเวลา 3 วันทำงาน ไม่ว่าจะมีวันหยุดคั่นหรือไม่ก็ตาม โดยไม่ได้แจ้งล่วงหน้าหรือไม่มีเหตุผลอันสมควร นายจ้างสามารถเลิกจ้างได้โดยไม่ต้องจ่ายชดเชยเลิกจ้าง

2. ทุจริตต่อหน้าที่ หรือกระทำความผิดอาญาโดยเจตนา ต่อนายจ้าง

กรณีที่ลูกจ้างกระทำการทุจริตต่อหน้าที่ เช่น ยักยอกทรัพย์ ปลอมแปลงเอกสาร หรือกระทำความผิดอาญาโดยมีเจตนาต่อนายจ้าง ถือเป็นความผิดร้ายแรงที่นายจ้างมีสิทธิเลิกจ้างทันทีโดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเลิกจ้าง

3. ประมาทเลินเล่ออย่างร้ายแรง เป็นเหตุให้นายจ้างเสียหาย

หากการกระทำของลูกจ้างเป็นการประมาทเลินเล่อถึงขั้นร้ายแรง จนเป็นเหตุให้เกิดความเสียหายต่อทรัพย์สินหรือชื่อเสียงของนายจ้างอย่างมาก นายจ้างสามารถใช้สิทธิ์นี้ในการเลิกจ้างโดยไม่มีภาระต้องจ่ายชดเชยเลิกจ้าง

4. จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย

การที่ลูกจ้างมีเจตนาและลงมือกระทำการใด ๆ ที่ก่อให้เกิดความเสียหายแก่นายจ้าง ไม่ว่าจะเป็นทรัพย์สิน ข้อมูล หรือชื่อเสียงของบริษัท ถือเป็นความผิดที่ร้ายแรงและเป็นเหตุให้ถูกเลิกจ้างได้โดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเลิกจ้าง

5. ฝ่าฝืนข้อบังคับ/คำสั่งโดยชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรม ซึ่งนายจ้างได้ตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว 

ถ้าลูกจ้างฝ่าฝืนข้อบังคับการทำงาน ระเบียบ หรือคำสั่งที่ชอบด้วยกฎหมายและเป็นธรรมของนายจ้าง และได้รับการตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว แต่ยังคงกระทำความผิดเดิมซ้ำอีกภายในระยะเวลา 1 ปี นับแต่วันที่กระทำผิด นายจ้างสามารถเลิกจ้างได้ (ยกเว้นกรณีที่เป็นความผิดร้ายแรง นายจ้างสามารถเลิกจ้างได้ทันทีโดยไม่ต้องตักเตือนเป็นหนังสือ)

6. ได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด (หากเป็นความผิดโดยประมาทหรือลหุโทษ ต้องเป็นเหตุให้นายจ้างเสียหายด้วย)

ลูกจ้างที่ได้รับโทษจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด ถือเป็นเหตุให้นายจ้างสามารถเลิกจ้างได้โดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชยเลิกจ้าง (กรณีที่เป็นความผิดโดยประมาท หรือความผิดลหุโทษ จะต้องเป็นเหตุให้นายจ้างได้รับความเสียหายด้วย)

ข้อควรระวังในการเลิกจ้าง

• เก็บหลักฐานให้ครบถ้วน : ควรมีหลักฐานการกระทำความผิดหรือความเสียหายที่ชัดเจนและเป็นลายลักษณ์อักษร เพื่อใช้ในการพิสูจน์หากมีการฟ้องร้อง
• ดำเนินการตามขั้นตอน : ปฏิบัติตามขั้นตอนการออกหนังสือเตือน (ถ้ามี) และหนังสือเลิกจ้างอย่างถูกต้องตามกฎหมาย
• ระบุเหตุผลชัดเจน : หนังสือเลิกจ้างต้องระบุข้อเท็จจริงอันเป็นเหตุให้เลิกจ้างอย่างชัดเจนและแจ้งให้ลูกจ้างทราบขณะเลิกจ้าง
• ระวังการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรม : แม้จะมีสิทธิเลิกจ้างโดยไม่จ่ายค่าชดเชย แต่ศาลแรงงานอาจพิจารณาว่าเป็นการเลิกจ้างที่ไม่เป็นธรรมและสั่งให้จ่ายค่าเสียหายได้ หากการเลิกจ้างนั้นไม่มีเหตุผลอันสมควร

สรุปบทความ ค่าชดเชยเลิกจ้างต้องจ่ายเท่าไร

ค่าชดเชยเลิกจ้าง คือสิทธิที่ลูกจ้างที่ทำงานครบ 120 วัน ขึ้นไปจะได้รับเมื่อถูกเลิกจ้างโดยไม่มีความผิด โดยอัตราการจ่ายจะคำนวณตามอายุงานสูงสุดที่ 400 วันสำหรับผู้ที่ทำงาน 20 ปีขึ้นไป ในขณะที่การเลิกจ้างโดยไม่ต้องจ่ายชดเชยเลิกจ้าง สามารถทำได้เมื่อลูกจ้างกระทำความผิดร้ายแรงตามที่มาตรา 119 กำหนด เช่น ทุจริตต่อหน้าที่ หรือละทิ้งหน้าที่ 3 วันติดต่อกัน เป็นต้น

เพื่อความมั่นใจในการบริหารจัดการบุคลากรและการจ่ายค่าตอบแทนให้เป็นไปตามกฎหมายอย่างแม่นยำ องค์กรสามารถพิจารณาใช้บริการ HR Consulting หรือ HR Outsourcing ที่เชี่ยวชาญ เพื่อลดความเสี่ยงด้านกฎหมายแรงงาน หรือเลือกใช้ โปรแกรม HR ที่มีฟังก์ชันการคำนวณค่าตอบแทนและจัดการเอกสารการเลิกจ้างที่สอดคล้องกับข้อกำหนดทางกฎหมาย ซึ่งทาง Humanica พร้อมเป็นพันธมิตรในการดูแลงาน HR ของคุณอย่างมืออาชีพ 

คำถามที่พบบ่อย

1. ค่าตกใจ คืออะไร

ค่าตกใจ คือ ค่าจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า ซึ่งกฎหมายไม่ได้ระบุเป็นจำนวนเดือนที่แน่นอน แต่จะเท่ากับค่าจ้างในรอบการจ่ายค่าจ้าง 1 รอบที่นายจ้างต้องบอกกล่าวล่วงหน้า (เช่น ถ้าจ่ายเงินเดือนทุกสิ้นเดือน ก็ต้องจ่ายเท่ากับค่าจ้าง 1 เดือน)

2. ค่าชดเชย 400 วัน หมายถึงอะไร

ค่าชดเชย 400 วัน คืออัตราสูงสุดของค่าชดเชยเลิกจ้างที่กฎหมายกำหนดให้จ่ายแก่ลูกจ้างที่ทำงานติดต่อกันครบ 20 ปีขึ้นไป โดยจะจ่ายเป็นเงินเท่ากับค่าจ้างอัตราสุดท้ายเป็นระยะเวลา 400 วัน

3. พนักงานถูกไล่ออก จะได้รับเงินชดเชยเท่าไร

หากพนักงานถูกไล่ออก (ถูกเลิกจ้าง) โดยไม่มีความผิด ตามมาตรา 119 จะได้รับค่าชดเชยเลิกจ้างตามอัตราอายุงานที่ระบุไว้ในมาตรา 118 เช่น ทำงาน 2 ปี ได้รับ 90 วันของค่าจ้างอัตราสุดท้าย แต่ถ้าถูกไล่ออกเพราะกระทำความผิดร้ายแรงตามมาตรา 119 จะ ไม่ได้รับค่าชดเชยใด ๆ